De Vlaamse Grondenbank is opgericht bij het decreet van 16 juni 2006 betreffende het oprichten van de Vlaamse Grondenbank en houdende wijziging van diverse bepalingen. Als afdeling van de Vlaamse Landmaatschappij kan zij opereren op de vastgoedmarkt.
Haar doel en taken kunnen als volgt opgedeeld worden:
- het ontvangen en doorsturen van aanbiedingen en kennisgevingen met betrekking tot de decretale rechten van voorkoop;
- het ontvangen en doorsturen van aanvragen voor de decretale koopplichten;
- het verwerven, ruilen, beheren en/of overdragen van onroerende goederen voor overheden van het beleidsdomein Leefmilieu, Natuur en Energie;
- het aanleggen van grondreserves voor ruil in functie van de realisatie van projecten inzake bosuitbreiding of natuurbehoud;
- het ruilen van onroerende goederen en het verplaatsen van landbouwbedrijven die niet gelegen zijn in de agrarische structuur, naar de agrarische structuur.
Met de uitvoering van deze taken kan de Vlaamse Grondenbank bijdragen aan de uitvoering van het grondbeleid en projecten van overheden van het Vlaams gewest. Hiermee is zij een sturend instrument voor een correct ruimtegebruik in de open ruimte.