2.1. Natuur
Het recht van voorkoop in kader van het natuurbehoud werd ingesteld om ecologisch waardevolle percelen in afgebakende gebieden te kunnen aankopen en veilig te stellen door een aangepast beheer.
In regel worden de aangekochte percelen aangewezen als Vlaams natuurreservaat, bosreservaat of domeinbos of, na gebruiksoverdracht aan een erkende terreinbeherende natuurvereniging, erkend als natuurreservaat.
2.1.1. Wettelijke basis
• Het recht van voorkoop in het kader van natuur is geregeld in het Decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu (BS 10/01/1998; art. 37-40).
• De uitvoeringsbepalingen werden vastgelegd in het besluit van de Vlaamse regering van 23 juli 1998 tot vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu (BS 10/09/1998).
• Wetteksten te raadplegen op de Vlaamse Codex.
2.1.2 Begunstigden
Er zijn twee mogelijke begunstigden m.b.t. het recht van voorkoop voor natuur:
• enerzijds het Vlaamse Gewest die dit voorkooprecht heeft overgedragen aan de Vlaamse Grondenbank;
• anderzijds de erkende terreinbeherende natuurverenigingen voor de onroerende goederen die zij huren of in erfpacht hebben.
Het recht van voorkoop van het Vlaamse Gewest primeert op dat van de erkende terreinbeherende natuurverenigingen.
2.1.3. Bevoorrechte kopers
In artikel 8 van het harmoniseringdecreet worden twee types bevoorrechte kopers onderscheiden:
• Het betreft in eerste instantie de pachter.
Vanaf 1 januari 2009 moet het voorkooprecht niet meer worden aangeboden aan de begunstigden wanneer de pachter zijn recht van voorkoop overeenkomstig de pachtwet uitoefent.
Evenmin moet het voorkooprecht worden aangeboden in geval van verkoop aan de huidige pachter op voorwaarde dat deze kan bewijzen dat hij reeds minstens één kalenderjaar pachter is, te rekenen tot de datum waarop de definitieve verkoopsovereenkomst vaste datum heeft verkregen.
• Vervolgens betreft het de algemene uitzonderingen: er is geen voorkooprecht in geval van verkoop aan
• de echtgenoot, de afstammelingen of geadopteerde kinderen van de eigenaar;
• de afstammelingen of geadopteerde kinderen van de echtgenoot van de eigenaar;
• de mede-eigenaar, ongeacht of de onverdeeldheid ophoudt of niet;
• de echtgenoot, de afstammelingen of geadopteerde kinderen van de mede-eigenaar;
• de afstammelingen of geadopteerde kinderen van de echtgenoot van de mede-eigenaar;
• de echtgenoten van voormelde afstammelingen of geadopteerde kinderen.
Onder echtgenoot van de eigenaar, mede-eigenaar, afstammeling of geadopteerd kind, worden eveneens begrepen, de persoon die met de eigenaar, mede-eigenaar, afstammeling of geadopteerd kind wettelijk samenwoont of er ten minste één jaar ononderbroken mee samenwoont en er een gemeenschappelijke huishouding mee voert.
2.1.4. Toepassingsgebied - afbakening
Het Vlaamse Gewest heeft het recht van voorkoop bij verkoop van onroerende goederen gelegen:
• in het Vlaams Ecologisch Netwerk, met uitzondering van de onroerende goederen uitgesloten door de Vlaamse regering;
• in de natuurreservaten en hun uitbreidingszone gelegen binnen de groen- en bosgebieden, de bosuitbreidingsgebieden en de met al deze gebieden vergelijkbare bestemmingsgebieden aangewezen op de plannen van aanleg of de ruimtelijke uitvoeringsplannen van kracht in de ruimtelijke ordening, of het VEN.
• in een door de Vlaamse regering afgebakende perimeter binnen de groen- en bosgebieden en de bosuitbreidingsgebieden en de met al deze gebieden vergelijkbare bestemmingsgebieden aangewezen op de plannen van aanleg of de ruimtelijke uitvoeringsplannen van kracht in de ruimtelijke ordening gelegen binnen het IVON;
• in de afbakening van een natuurinrichtingsproject.
De erkende terreinbeherende natuurverenigingen hebben het recht van voorkoop bij verkoop van onroerende goederen, die zij huren of in erfpacht hebben, gelegen:
• in het Vlaams Ecologisch Netwerk;
• in een door de Vlaamse regering afgebakende perimeter binnen de groen- en bosgebieden gelegen in het IVON;
• in de natuurreservaten en hun uitbreidingszone;
• in de bosreservaten;
• in de afbakening van een natuurinrichtingsproject.
2.1.5. Procedure
A) Kennisgeving
De aanbiedingen van het recht van voorkoop Natuur gebeuren door een instrumenterende ambtenaar per aangetekend schrijven of deurwaardersexploot aan de Vlaamse Grondenbank.
In geval van een openbare verkoop dient de instrumenterend ambtenaar ten minste 30 dagen op voorhand kennis te geven van plaats, dag en uur van de verkoop. In geval van herverkoop ten gevolge van de uitoefening van hoger bod, moet een dezelfde kennisgeving ten minste 8 dagen voor de herverkoop gebeuren aan de Vlaamse Grondenbank.
B) Beslissing tot verwerving
• Verkoop uit de hand
De Vlaamse Grondenbank stelt de instrumenterende ambtenaar binnen 60 dagen na het aanbod in kennis van haar beslissing omtrent het al dan niet uitoefenen van het recht van voorkoop.
• Openbare verkoop
• Zonder recht van hoger bod
Indien de verkoop wordt gehouden zonder voorbehoud van eventuele uitoefening van een recht van hoger bod, is de instrumenterende ambtenaar ertoe gehouden bij het einde van de opbieding en voor de toewijzing in het openbaar te vragen of de Vlaamse Grondenbank haar recht van voorkoop wenst uit te oefenen tegen de laatst geboden prijs.
• Met recht van hoger bod
Als de verkoop wordt gehouden onder voorbehoud van een eventueel hoger bod, is de instrumenterende ambtenaar er niet toe gehouden aan de vertegenwoordiger van de Vlaamse Grondenbank te vragen of hij het recht van voorkoop wil uitoefenen.
Indien er een hoger bod is, wordt dit aan de Vlaamse Grondenbank en aan de koper meegedeeld per aangetekende brief. In geval van herverkoop ten gevolge van een hoger bod, moet een nieuwe (aangetekende) kennisgeving van de verkoop ten minste 8 dagen voor de herverkoop gebeuren aan de Vlaamse Grondenbank (met datum, uur en plaats).
Als er geen hoger bod wordt gedaan of de instrumenterende ambtenaar het hoger bod niet aanneemt, betekent hij het laatste bod aan de Vlaamse Grondenbank met de vraag of ze haar recht van voorkoop wenst uit te oefenen. Binnen de 15 dagen moet de Vlaamse Grondenbank haar instemming betekenen aan de instrumenterende ambtenaar.
C) Miskenning
Bij miskenning van het recht van voorkoop kan de Vlaamse Grondenbank ofwel in de plaats worden gesteld van de koper, ofwel van de verkoper een schadevergoeding eisen van 20 % van de verkoopprijs.
D) Opvolging dossier
De instrumenterend ambtenaar voor wie een akte van verkoop uit de hand wordt verleden met betrekking toe een goed waarop een recht van voorkoop rust, moet binnen één maand na de registratie ervan aan de Vlaamse Grondenbank de prijs en voorwaarden van de verkoop bekendmaken.