Publieke gronden als hefboom voor duurzame en klimaatbestendige landbouw
Met de “Oproep voor vernieuwende en duurzame landbouwpraktijken – piloot Izenberge" stelde de VLM in 2025 30 hectare VLM-grond ter beschikking voor innovatieve landbouw die bijdraagt aan de klimaatbestendigheid van het Plateau van Izenberge. We lanceerden daarvoor een oproep aan landbouwers in Alveringem
en Lo-Reninge die er al VLM-gronden bewerkten met eenjarige overeenkomsten. Ze kregen de kans om de komende vijf of tien jaar kosteloos VLM-gronden te gebruiken als ze
vernieuwende en duurzame landbouwpraktijken integreren in hun bedrijfsvoering. De voorwaarde daarvoor was dat de landbouwers een toekomstgericht plan voorlegden met vernieuwende en duurzame landbouwpraktijken op hun bedrijf, dus niet enkel op de VLM-percelen. Bijvoorbeeld door:
- de bodemgezondheid en de waterinfiltratiecapaciteit in de bodem te bevorderen (bijv. koolstofopbouw, erosiebestrijding, minimale bodembewerking);
- alternatieve bestrijdingsmiddelen en -technieken in te zetten;
- efficiënt te bemesten en het nutriëntenbeheer te optimaliseren;
- acties te ondernemen rond waterbeheer (bijv. stuwtjes plaatsen);
- extra inspanningen te doen bovenop bestaande GLB-steunmaatregelen, zoals ecoregelingen of beheerovereenkomsten.
Bij de beoordeling van de plannen kregen kandidaten een voetje voor als ze ook werken aan de verhoging van de biodiversiteit, als ze samenwerking opzetten met andere landbouwers en als ze jonger waren dan 40 jaar.
De 12 geselecteerde landbouwers kunnen één of meer VLM-gronden gebruiken van 1 januari 2026 tot eind 2031. Na een evaluatie eind 2031 kan het gratis gebruik van de VLM-percelen verlengd worden tot eind 2036. Er is ondersteuning van een landbouwbegeleider voorzien om het plan op te maken en de nieuwe technieken succesvol toe te passen.
Bodem- en waterkwaliteit verbeteren
De oproep is een initiatief van de Vlaamse Landmaatschappij, het Agentschap voor Landbouw en Zeevisserij en het Departement Omgeving. De VLM had de voorbije jaren op en rond het Plateau van Izenberge, in het kader van een ondertussen stopgezette ruilverkaveling, een grondreserve opgebouwd. Die gronden worden nu ingezet om samen met de landbouwers de bodem- en waterkwaliteit te verbeteren. In dit landbouwgebied zijn een gezonde bodem en een goede waterkwaliteit essentieel voor de toekomst van de sector. Het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, het Departement Omgeving en de Vlaamse Landmaatschappij gebruiken hier de publieke gronden als hefboom naar een duurzame en klimaatbestendige landbouw die ook positieve effecten kan oogsten op het vlak van water en natuur.
Het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, het Departement Omgeving en de VLM geven via deze oproep uitvoering aan passages uit het Vlaams regeerakkoord 2024-2029 en aan de beleidsnota Land- en Tuinbouw en de beleidsnota Omgeving van minister Jo Brouns. Daarin wordt gewezen op de mogelijkheden om publieke landbouwgronden aan te bieden aan jonge land- en tuinbouwers en landbouwers die agro-ecologische landbouwtechnieken en duurzame teeltpraktijken toepassen. Er wordt ook initiatief aangekondigd om innovatieve praktijken te bevorderen en te onderzoeken hoe we regeneratieve bodempraktijken kunnen opschalen.
Leerschool
De oproep is voor de Vlaamse overheid een belangrijk pioniersproject. Door een landbouwbegeleider in te schakelen en door kandidaten te stimuleren om samen te werken, creëert het een context waarin de landbouwers en de overheden samen kunnen leren wat goede recepten zijn om de bedrijfsvoering te verduurzamen in een intensief landbouwgebied. Voor de partners is het een leerschool waarbij publieke grond ingezet wordt om de overgang naar een meer duurzame landbouw te ondersteunen. Dat is waarom aan dit project ook onderzoekers van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek meewerken. Hoe kan de overheid bijdragen aan een klimaatbestendige landbouw met toekomstgerichte bedrijven? De ervaringen en lessen uit dit project kunnen in de toekomst gebruikt worden in andere regio's in Vlaanderen.
Lees ook: interview met Hans Vandermaelen (ILVO) en Griet Celen (VLM) uit de VLM-nieuwsbrief van december 2024 over het belang van publieke landbouwgronden