Mestbalans

Mestbalans op Vlaams niveau

Wat is de Vlaamse mestbalans?

De mestbalans op Vlaams niveau geeft het verschil weer tussen de hoeveelheid dierlijke mest die op Vlaamse landbouwgrond terechtkomt (het mestaanbod) en de afzetmogelijkheid van die dierlijke mest op Vlaamse landbouwgrond. Zolang het mestaanbod groter is dan de afzetmogelijkheid, is de mestbalans op Vlaams niveau niet in evenwicht. Verdere maatregelen om het milieu te beschermen zijn dan ook noodzakelijk.

Mestaanbod

Het mestaanbod wordt bepaald door de Vlaamse dierlijke mestproductie,

  • vermeerderd met de ingevoerde dierlijke mest die wordt gebruikt op de grond;
  • verminderd met de in Vlaanderen geproduceerde dierlijke mest die niet op Vlaamse grond wordt gebruikt, zoals geëxporteerde dierlijke mest, al dan niet na verwerking in een mestverwerkinginstallatie.

Afzetmogelijkheid

De maximale afzetmogelijkheid van dierlijke mest op Vlaamse grond is: de hoeveelheid dierlijke mest die een goede waterkwaliteit geeft en voldoet aan de uitgangspunten van de nitraatrichtlijn. Die uitgangspunten zijn: geen overschrijding van de 50 mg NO3- per liter water, de eutrofiëring terugdringen en een goede fosfortoestand van de bodem realiseren.

Voor de Vlaamse mestbalans betekent dat sinds een aantal jaren: de hoeveelheid dierlijke mest die kan worden afgezet, rekening houdend met de maximale bemestingsnormen van het Mestdecreet en de mate waarin de landbouwers die bemestingslimieten effectief invullen met dierlijke mest (= mestafzetruimte).

Mestbalans op bedrijfsniveau

Wat is een mestbalans op bedrijfsniveau?

De mestbalans is een instrument om na te gaan of de productie, het gebruik en de aan- en afvoer van meststoffen op een land- of tuinbouwbedrijf in evenwicht zijn.

De Mestbank berekent de mestbalans van een productiejaar onder meer op basis van de gegevens in de Mestbankaangifte, de verzamelaanvraag van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij​​ en de mesttransporten. Er wordt altijd een mestbalans opgemaakt voor stikstof én fosfaat. Een mestbalans kan pas berekend worden nadat het productiejaar voorbij is en als alle noodzakelijke gegevens definitief beschikbaar zijn bij de Mestbank.

De Mestbank gebruikt de mestbalans in de risicoanalyse voor de selectie van bedrijven die worden onderworpen aan een doorlichting. Niet zozeer het eindresultaat van de mestbalans, maar vooral de interne samenhang van de verschillende elementen in de mestbalans is een belangrijk criterium.

Als na een doorlichting blijkt dat een bedrijf nutriëntenverliezen heeft naar het milieu, kan de Mestbank boetes en/of maatregelen opleggen.​

In welke situaties wordt slechts 50% P2O5  als opgebracht beschouwd?

MAP 6 bepaalt dat bij gecertificeerde gft- of groencompost, stalmest en boerderijcompost, in de volgende situaties slechts 50% van de hoeveelheid P2O5 als opgebracht wordt beschouwd:

  • gecertificeerde gft- of groencompost: op alle landbouwgronden
  • stalmest of boerderijcompost:
    • op landbouwgronden die ingedeeld zijn als fosfaatklasse I of fosfaatklasse II
    • op alle landbouwgronden die behoren tot een bedrijf dat de biologische productie toepast
    • op alle landbouwgronden die behoren tot een circulair stalmestbedrijf.

Tijdens MAP 5 was dat ook al het geval voor gecertificeerde gft- of groencompost op alle landbouwgronden en voor stalmest en boerderijcompost op landbouwgronden van fosfaatklasse I of II.

Definities

  • stalmest: mengsel van stro, houtkrullen, vlaslemen of miscanthus en uitwerpselen van runderen, paarden, schapen, geiten of varkens, met een drogestofgehalte van het mengsel van minimum 20 %, en waarbij het mengsel als vaste mest is ontstaan door het huisvesten van deze dieren in ingestrooide stallen of door het bewerken van dierlijke mest met stro, houtkrullen, vlaslemen of miscanthus. Mengsels met uitwerpselen van pluimvee worden niet beschouwd als stalmest, ongeacht het drogestofgehalte of de ontstaanswijze​;

  • circulair stalmestbedrijf: een circulair stalmestbedrijf is een bedrijf waarvan de dierlijke mestproductie, uitgedrukt in kg P2O5, voor minimaal 90% uit stalmest bestaat en waar minimaal 90% van de geproduceerde stalmest, uitgedrukt in kg P2O5, op de tot het bedrijf behorende landbouwgronden opgebracht wordt.

  • ​​​Om de eerste voorwaarde van een circulair stalmestbedrijf te verifiëren (minimaal 90% van de dierlijke mestproductie moet uit stalmest bestaan) moet u de geproduceerde hoeveelheid stalmest vergelijken met de totale dierlijke mestproductie:
    • ​​​​Bij het bepalen van de geproduceerde hoeveelheid stalmest, mag u geen rekening houden met bv. beweiding of pluimveemest (zie definitie stalmest).
    • ​​​​Bij het bepalen van de totale dierlijke productie, moet u wel rekening houden met de beweiding en mest van dieren die geen stalmest produceren (bv. pluimvee).

    ​​​​Dat betekent dat bedrijven die beweiding toepassen, of gemengde bedrijven rundvee-pluimvee, meestal niet-circulair zijn. Doordat de beweiding niet meegerekend wordt bij de geproduceerde stalmest, maar wel bij de totale productie, blijft het percentage stalmest meestal onder de 90%.​​
  • ​U voldoet aan de tweede voorwaarde van een circulair stalmestbedrijf (minimaal 90 % van de geproduceerde stalmest moet op de tot het bedrijf behorende landbouwgronden gebracht worden) als de netto-afvoer van stalmest hooguit 10% van de stalmestproductie (P2O5) bedraagt.

    netto-afvoer stalmest (P    2O5) = afvoer stalmest (P2O5) - aanvoer stalmest (P2O5)

Moet u een aanvraag doen om een vermindering te krijgen voor de P2O5?

  • Een bedrijf dat op zichzelf circulair is, hoeft dit niet op voorhand aan te vragen. Een bedrijf dat circulair was in 2019, zal in de balans 2019 een vermindering krijgen voor de P2O5. In de balans 2019 kunt u dit terugvinden onder de rubriek 'stalmest of boerderijcompost'. Het spreekt voor zich dat de berekening pas correct kan gebeuren, als u de aangifte voor uw bedrijf hebt ingevuld. Als u in de balans 2019 doorklikt op 'stalmest of boerderijcompost', krijgt u te zien of uw bedrijf, op basis van de beschikbare gegevens, al dan niet een circulair stalmestbedrijf is. Als u verder doorklikt op 'Hebt u een circulair stalmestbedrijf?' krijgt u meer detail over de achterliggende berekeningen.
  • Een bedrijf dat wil samenwerken met een ander bedrijf om circulair te zijn, moet dat op voorhand aanvragen. De samenwerking voor productiejaar 2020, moet voor 15 februari 2020 aangevraagd worden via het Mestbankloket (via de rubriek Aanvragen). Voor productiejaar 2019 kan er geen samenwerking aangevraagd worden.

​Globale mestbalans bij overname

​Landbouwers die in de loop van een kalenderjaar een exploitatie volledig overgenomen of overgelaten hebben, komen voor een 'globale mestbalans' in aanmerking. ​Als wordt gekozen voor de globale mestbalans;

  • moet de overnemer geen transportdocumenten opmaken om zijn mestproductie op de overgenomen gronden af te zetten;
  • is het niet nodig om de al bestaande transportdocumenten te verzetten naar de overnemer;
  • is het niet nodig om de dierlijke mest in opslag op de datum van de overname, over te dragen naar de overnemer.

Wat regelt de globale mestbalans?

  • Bij een globale mestbalans worden de aangiftegegevens, de transportgegevens, de gegevens van de landbouwgronden, en de melkgiften van de overlater en de overnemer samen beschouwd. De mestbalans wordt berekend alsof het om één enkel bedrijf gaat.
  • De globale mestbalans is van toepassing op alle exploitaties die behoren tot de bedrijven van de overlater en overnemer.
  • Voor het vervoer van dierlijke mest gelden de regels die van toepassing zijn alsof het om één bedrijf gaat.
  • De productiecategorie van de melkkoeien wordt bepaald op basis van de melkgift en het aantal melkkoeien van de overlater in het jaar vóór de overname. De overlater en overnemer hebben aldus eenzelfde uitscheidingscijfer voor melkkoeien in het overnamejaar. Het jaar nadien wordt de productiecategorie van de melkkoeien bepaald op basis van de melkgift en het aantal melkkoeien bij de overnemer en overlater in het overnamejaar. Dit is schematisch terug te vinden op www.vlm.be.
  • Als de globale mestbalans niet in evenwicht is, legt de Mestbank een administratieve geldboete of strafbepaling op aan de landbouwer die zich op dit formulier opgeeft als verantwoordelijke landbouwer. Als er geen verantwoordelijke werd aangeduid, zijn de overlater en overnemer allebei hoofdelijk aansprakelijk.

Wat regelt de globale mestbalans niet?

  • De bemestingsrechten worden sinds 2025 toegekend aan de gebruiker van de hoofdteelt en niet meer aan de gebruiker van 1 januari. ​De gebruiker van de hoofdteelt blijft daarom verantwoordelijk voor het respecteren van de bemestingsnormen op perceelsniveau, het respecteren van de nitraatresiduwaarde en het al dan niet aanvragen en toepassen van een derogatie en de daaraan gekoppelde voorwaarden.
  • Nutriëntenemissierechten worden niet samengeteld. De overlater en overnemer blijven elk voor hun deel van de dierlijke productie verantwoordelijk voor het respecteren van de nutriëntenemissierechten.
  • Voor de bepaling van de mestverwerkingsplicht worden de bedrijven van de overlater en de overnemer apart beschouwd. Hiervoor bestaat wel een specifieke regeling, waarbij voor de berekening van het overschot een deel van de landbouwgronden van de overlater bij de overnemer in rekening kunnen worden gebracht.

Globale mestbalans aanvragen

Als u van de globale mestbalans gebruik wilt maken, stuurt u het Wordformulier Aanvraag van de globale mestbalans bij een overname in de loop van het jaar, ingevuld en ondertekend door de overnemer en overlater, zo vlug mogelijk terug naar de Mestbank. ​

Uw mestbalans online raadplegen ​

Op het Mestbankloket kunt u onder meer de afzetmogelijkheid, de dierlijke productie en de transporten van uw bedrijf bekijken. U kunt er ook de mestbalans van uw bedrijf van de voorgaande jaren raadplegen. Opgelet: de balans wordt berekend op basis van de gegevens die de Mestbank ter beschikking heeft. Als u bepaalde gegevens hebt gewijzigd, kan het zijn dat uw balans pas met vertraging wordt aangepast.
Terug naar boven