Het projectgebied is 674 ha en omvat de vallei van de Zwarte Beek vanaf de grens met het militair domein "Kamp van Beverlo" in het oosten tot aan de Stalse Molen in het westen. Ook de omgeving rond het Fonteintje, het bezoekerscentrum de Watersnip en aansluitend het gemeentebos Koerselse Heide liggen in het projectgebied.
Stand van zaken
Projectuitvoeringsplan Vallei in uitvoering
In 2020 is het “projectuitvoeringsplan Vallei" (PUP Vallei) goedgekeurd; een plan waarin een veelheid van belangrijke maatregelen voorzien is, te groeperen in 3 belangrijke onderdelen:
- Ingrepen om het hydrologisch functioneren van het valleisysteem te herstellen. Dit omvat onder meer het verondiepen van de centraal gelegen Oude Beek in de zone stroomopwaarts de Nieuwendijk en het dempen van een reeks lokale afwateringsgrachtjes. Als gevolg hiervan wordt het waterpeil van de Oude Beek omhoog gebracht en wordt de verdere verdroging van het veenpakket tegengegaan. Tegelijk creëert dit verhoogd grondwaterpeil gunstige condities voor de ontwikkeling van grondwaterafhankelijke vegetaties zoals onder meer de kleine zeggevegetatie
- De aanleg (of verbetering van) een netwerk van beheerpaden in het projectgebied. Hierdoor kan Natuurpunt als lokale terreinbeherende instantie het gebied bereiken om via een doordacht en gepast natuurbeheer de ingerichte percelen in de toekomst te beheren en de natuur alle ontwikkelingskansen te bieden
- De versterking van het open karakter van de vallei, met als streefdoel om de hiervan afhankelijke soorten zoals watersnip, porseleinhoen, grauwe klauwier,… maar ook kraanvogel een geschikte leefomgeving aan te bieden. Hiervoor worden, op cruciale plaatsen in het projectgebied, gericht struiken en bomen gerooid.
Ook biedt PUP Vallei een juridisch kader om een aantal wijzigingen in eigendomstoestand te realiseren voor een oppervlakte van 35 ha. Deze wijzigingen zijn op 10 december 2020 via het verlijden van een natuurinrichtingsakte geofficialiseerd. Tegelijkertijd werden eind 2020 vergoedingen uitgekeerd aan eigenaars en gebruikers die effecten ondervinden van de hydrologische ingrepen.
De definitieve versie van het PUP Vallei kan je onderaan deze pagina terugvinden bij 'documenten'.
Werken projectuitvoeringsplan Vallei
De maatregelen, opgenomen in het PUP Vallei, omvatten een veelheid van werken die gerealiseerd worden in verschillende fases. Daarvoor zijn de nodige vergunningen aangevraagd en bekomen.
Sinds de zomer van 2022 zijn de werken in uitvoering. We werken in zones van de meest stroomopwaartse gebieden (omgeving Heihoeven) en zo geleidelijk verder tot aan de Nieuwendijk. De werken duren vermoedelijk tot in 2026 en omvatten onder meer de volgende inrichtingsmaatregelen:
Herstellen van de historische meander aan de Zwarte beek ter hoogte van de Kraaienstraat
Aanleg van een opslagplaatsen om het maaisel afkomstig van de natuurbeheerswerken voor een beperkte tijd te verzamelen vooraleer het definitief af te voeren
Heraanleg van de bruggen over Oude en Zwarte Beek op het Melkpad
Omvormen van vegetaties op meerdere percelen naar open graslanden. Daartoe rooien we aanwezige bomen en struiken
Heraanleg van de Oude Beek in functie van het herstellen van de meer optimale waterhuishouding in dit veengebied. Dit gebeurt door het verontdiepen van de Oude Beek, het plaatsen van damwanden en het herprofileren van de beekbedding en aanliggende oevers. Daarmee verhogen we het grondwaterpeil in de centrale vallei. Ook vermijden we dat water uit het landbouwgebied in het natuurgebied vloeit en zo voor verrijking van de vegetatie zou zorgen
Aanleg van een kavelsloot die we aantakken op de Winterbeek. Daarmee vermijden we dat water uit het aanliggende landbouwgebied in het natuurgebied vloeit en er voor verrijking van de vegetatie zou zorgen
Aanleg van een aantal beheerwegen in het projectgebied, noodzakelijk om natuurbeheerswerken te kunnen uitvoeren. Dit omvat ook de aanleg van een aantal bruggenhoofden om wegneembare beekovergangen over Oude en Zwarte Beek te plaatsen
Herinrichting van een aantal voormalige weekendvijvers tot meer ecologische waterpartijen
Afbreken en verwijderen van allerhande constructies in het gebied (betonnen duikers op Oude en Zwarte Beek (of restanten ervan), een loods, vervallen weekendverblijven, stalletjes, afsluiting, e.d.
De Vlaamse overheid financiert de huidige werken met middelen natuurinrichting. Aangezien ze ook uitvoering geven aan het Blue Deal-beleid om waterschaarste en droogte aan te pakken, worden ze ook meegefinancierd vanuit de Europese Unie.
Historiek
Beschrijving
Het valleigedeelte van het
natuurinrichtingsproject Zwarte Beek wordt gekenmerkt door een verwevenheid van
vochtige tot natte hooilanden, schrale graslanden, broekbossen, ruigten en
heidefragmenten. Ook komt er een eeuwenoud veenpakket (*) voor. In het zuiden van
het projectgebied ligt het gemeentebos Koerselse heide dat bestaat uit droge
Kempische zandgronden, voornamelijk beplant met naaldhout. Dit boscomplex bevat
een aantal landduincomplexen en herbergt potenties voor heideontwikkeling en
venherstel.
Naast waardevolle en unieke planten,
vinden we er ook zeldzame diersoorten die op Vlaams of Europees niveau bescherming
genieten. De watersnip is dé ambassadeur van het gebied. Maar ondanks alle Vlaamse
en Europese beschermingsstatuten en de inspanningen van de terreinbeherende
natuurvereniging, kan de toestand van de vegetatie en de leefgebieden voor
soorten nog sterk verbeteren.
Europa stelde de achteruitgang vast en verlichtte Vlaanderen om maatregelen te nemen om de achteruitgang
van soorten en hun leefgebieden een halt toe te roepen en de negatieve trend om
te buigen. Met het natuurinrichtingsproject nemen we vooral maatregelen die
gericht zijn op het herstel en de ontwikkeling van kleine zeggenvegetaties,
elzenbroekbossen, heide en heischrale graslanden en de daaraan verbonden
planten- en diersoorten. Tegelijk nemen we hydrologische herstelmaatregelen: we ontdiepen de Oude Beek en dempen kleine drainagegrachten. Zo beschermen we het veenpakket tegen achteruitgang en vervult de vallei opnieuw haar rol als klimaatbuffer.
Bovendien zoeken we met het instrument natuurinrichting
naar oplossingen voor bestaande knelpunten zoals verstoorde
waterhuishouding, (intensieve) landbouw, slechte waterkwaliteit, beperkte tot
onvoldoende toegankelijkheid voor beheerders, aanplantingen van exoten en/of
soorten die niet thuishoren in deze waardevolle vallei.
Veen (*) 
Tussen de Nieuwendijk en het militair domein 'Kamp van Beverlo' komt één groot aaneengesloten veenlichaam voor. Dit ononderbroken veenpakket heeft een oppervlakte van 200 ha, een breedte van 300 tot 600 meter en een dikte tot plaatselijk 5 meter. Een unicum in West-Europa! Het veen heeft duizenden jaren nodig gehad om de huidige omvang te krijgen. Hoewel het veenpakket relatief goed werd bewaard, staat het sterk onder druk door verdroging. Hydrologische herstelmaatregelen zijn daarom noodzakelijk. Want veen is zeer belangrijk in de strijd tegen klimaatverandering. Het veenpakket werkt namelijk zoals een spons en gaat daardoor wateroverlast en droogte tegen. Bovendien vangt groeiend en goed bewaard veen CO² uit de lucht. CO² is een broeikasgas dat bijdraagt aan de kimaatverandering en de opwarming van de aarde. Indien het veen hier verder verdroogt en afbreekt, kan er tot 1 miljoen ton CO² vrijkomen.
Dit animatiefilmpje legt uit waarom veenherstel belangrijk is in de Vallei van de Zwarte Beek.
|