Dag Maarten, kan je jezelf even voorstellen? Wat doe je precies bij de Mestbank?
Ik werk in Herentals als toezichthouder. Dat wil zeggen dat ik op het terrein ga om te kijken of de wetgeving wordt nageleefd. Dat kunnen controles zijn op waterkwaliteit, bemesting, mestopslagen, afstandsregels, mestverwerking, enzovoort. Maar onze job gaat over meer dan alleen nakijken of iemand de regels naleeft. We vinden het belangrijk om uit te leggen waarom bepaalde regels bestaan. Sensibiliseren is minstens even belangrijk als controleren.
Hoe ervaar je het contact met landbouwers tijdens een controle?
Het is mogelijk dat er wat zenuwen zijn bij een controle. Als je door de politie wordt tegengehouden, kan je ook zenuwachtig zijn, zelfs als je met alles in orde bent. Daarom nemen we onze tijd, zeker bij jonge landbouwers of mestvoerders
(professionele transporteur, red.) om uit te leggen wie we zijn, wat we gaan controleren en waarom. We proberen hen zo weinig mogelijk van hun werk te houden. De manier waarop je het contact aangaat, is heel belangrijk.
Wat gebeurt er wanneer je tijdens een terreincontrole iets vaststelt?
We tonen wat het probleem is en gaan erover in gesprek. Soms bellen we de landbouwer ook even op of komt die ter plaatse. We maken ook foto's, zodat het duidelijk is wat we precies hebben vastgesteld. Als de landbouwer niet aanwezig kan zijn als we bijvoorbeeld een perceel controleren, laten we wel altijd weten of er iets is vastgesteld. Als alles in orde is, zeggen we dat meestal ook. Of we steken bijvoorbeeld nog eens onze duim op in de verte. (lacht)
Mest op de kopakker: Maarten controleert of er minstens 10 meter afstand gehouden wordt van waterlopen en perceelsgrenzen. ©VLM, Leen De Neve
Mestopslag: problemen tijdig voorkomen
Bij controles van mestopslagen loopt het nog regelmatig fout. Hoe komt dat?
Bij vaste mestopslagen op landbouwbedrijven gaat er regelmatig onbedoeld iets kapot of worden mestsappen niet goed opgevangen. Als ik op een bedrijf kom, controleer ik daarom altijd preventief ook even de mestopslag. Zitten er geen scheuren in de wanden? Is het rooster voor de mestsappen vrij? Als er dan iets hersteld moet worden, informeren we de landbouwer hierover. Meestal krijgt de landbouwer zes maanden tijd om de herstelling uit te voeren en mag de mestopslag in tussentijd niet gebruikt worden. Afhankelijk van de ernst van de overtreding krijgt de landbouwer een waarschuwing of maken we een proces-verbaal op.
Kunnen zulke problemen vaak eenvoudig opgelost worden?
Ja. We geven daarvoor ook praktische tips. Het is niet altijd nodig om ingrijpende werken uit te voeren, zoals een extra citerne plaatsen om meststappen op te vangen. Soms ligt de mestopslag bijvoorbeeld dicht bij de stal en kan een eenvoudig gootje naar de mestkelder van de stal al volstaan. Je mag de schadelijke impact van geconcentreerde mestsappen niet onderschatten. Het is onze bedoeling om een lozing, bijvoorbeeld van sappen die van het erf afstromen naar een waterloop, altijd te voorkomen.
"Bij mestopslagen kijken we niet alleen naar de situatie op dat moment, maar ook naar de mogelijke risico's voor de toekomst."
Maarten bij een vaste mestopslag op een landbouwbedrijf. Drie mestdichte wanden en mestsappen die correct worden opgevangen, zijn de belangrijkste aandachtspunten. ©VLM, Leen De Neve
Wat kunnen landbouwers zelf doen om problemen te voorkomen?
Vooral regelmatig controleren. Kijk vóór de winter bijvoorbeeld de muren na op scheuren en controleer of de afvoer en opvang van mestsappen nog goed werken. Vanaf dit najaar geven we ook
sensibiliserende fiches af bij die controles. De landbouwer kan dan eenvoudig afvinken of alles in orde is. We werken steeds vaker met zo'n fiches.
Beschermingsstroken goed nageleefd
Ook de beschermingsstroken langs waterlopen worden gecontroleerd. Negen op de tien stroken bleken volledig in orde. Wat valt je daar op?
De nalevingsgraad is hoog. Dat bleek uit onze controleactie van dit voorjaar. Het resultaat ligt bovendien in lijn met vorig jaar.
Het valt me wel op dat de voordelen van een beschermingsstrook nog niet altijd goed gekend zijn. Denk aan erosiebestrijding, biodiversiteit en natuurlijke plaagbeheersing. Ook met de compensatiemogelijkheden via beheerovereenkomsten of ecoregelingen is nog niet iedereen vertrouwd. Ik merk dat het helpt wanneer we niet alleen uitleggen wat de regels zijn, maar ook waarom ze nuttig zijn voor natuur en landbouw.
"Landbouwers waarvan na controle bleek dat hun beschermingsstrook correct werd aangelegd, ontvingen daarvoor een bedanking via het Mestbankloket."
Een van de meest voorkomende problemen is dat een beschermingsstrook te smal is. Hoe komt dat?
Er bestaat soms verwarring over de breedte van de beschermingsstrook. Is het nu drie of vijf meter? Dat hangt onder andere af van het type waterloop, de ligging van het perceel, de teelt en het gebiedstype. Ik begrijp dat die regels ingewikkeld zijn. Daarom neem ik altijd een
overzichtelijke fiche mee met alle info in plaats van een stuk tekst uit de regelgeving. Dat wordt door de landbouwers wel gewaardeerd.
We organiseren de controles op de beschermingsstrook bewust in het voorjaar, wanneer de teelt nog niet hoog is opgeschoten. De bereidheid bij landbouwers om de strook aan te passen, is groot. En wie volledig in orde is, ontvangt via het Mestbankloket een bericht om hen te bedanken voor de inspanningen die ze leveren voor de waterkwaliteit.
Een perceel met geoogste maïs. Tegen de waterloop zie je een conforme beschermingsstrook van 5 meter breed. ©VLM, Leen De Neve
Bemesten volgens de regels
In het
Mestrapport
lezen we dat de regels over wanneer en hoe je mest mag opbrengen, over het algemeen goed worden nageleefd.
We merken inderdaad dat de regels rond emissiearm aanwenden (inbrengen van mest in de bodem om te vermijden dat ammoniak vervliegt, red.) en de uitrijkalender goed gekend zijn. Mest opbrengen tijdens een verbodsperiode, gebeurt quasi nooit. Bij het onmiddellijk onderwerken van mest in de bodem stellen we soms wel nog communicatieproblemen vast tussen de erkende mestvoerder en de landbouwer. De mestvoerder mag pas beginnen met het spreiden van de mest wanneer de landbouwer met de tractor op het perceel is om de mest onmiddellijk onder te werken. Maar soms gebeurt het dat de mestvoerder te vroeg start.
Waarom is mest onmiddellijk onderwerken belangrijk?
De uitstoot van schadelijke gassen, zoals ammoniak, en de geurhinder voor de omgeving worden beperkt. Tegelijkertijd worden de nutriënten in de mest efficiënter benut. Hetzelfde geldt voor vaste stalmest. Wanneer deze mest langer dan een dag op de akker blijft uitdrogen, kan er door blootstelling aan de lucht stikstof in de vorm van ammoniak verloren gaan. Daardoor gaat een deel van de waardevolle voedingsstoffen verloren.
"Hoe sneller de mest ingewerkt wordt, hoe beter de voedingsstoffen worden benut."
Tot slot
Heb je nog een boodschap voor de sector?
We proberen onze job te doen op een manier waarbij we streng zijn voor wat moet, maar altijd met respect voor de landbouwer. We staan niet tegenover de landbouwer, maar we proberen samen naar oplossingen te zoeken. Want uiteindelijk hebben we hetzelfde doel: een landbouw die op een goede manier kan blijven werken en tegelijk zorg draagt voor onze bodem, lucht en water.