Foto: terreinbezoek aan enkele innovatieve beheerovereenkomsten - november 2025
Dit landbouwbeheer bouwt verder op het bestaande systeem van beheerovereenkomsten van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM). Dat zijn afspraken tussen landbouwers en de VLM waarbij landbouwers een deel van hun percelen beheren in functie van biodiversiteit, in ruil voor een vergoeding. Het gaat dus om 'innovatieve beheerovereenkomsten': nieuwe, experimentele vormen van landbouwbeheer die uitgetest worden vóór ze eventueel een vaste plaats krijgen binnen de bestaande beheerovereenkomsten.
Het aangepaste beheer bestaat uit een strook overblijvend wintergraan, terwijl op de rest van het perceel een laagblijvende vlinderbloemige werd ingezaaid. Die aanpak moet tegelijk voedsel, insectenrijkdom én schuilplaatsen creëren voor soorten als veldleeuwerik, gele kwikstaart, grauwe gors en geelgors. Het overstaande graan biedt zaden in winter en voorjaar; de vlinderbloemigen trekken insecten aan voor de jongen; en de variatie in structuur zorgt voor bescherming en doorloopbaarheid. Een andere innovatieve beheerovereenkomst is de graskruidenbraak, waarbij 30% van een perceel braak bleef liggen en de rest werd ingezaaid met een graskruidenmengsel. De deelnemende landbouwers ontvangen een vergoeding voor hun inspanningen.
Samenwerking tussen landbouwers, natuur en overheid
De maatregelen zijn ontwikkeld via een intensief proces van overleg tussen landbouwers en VLM. Eerst werden landbouwers individueel en in groep bevraagd over de sterktes en knelpunten van bestaande beheerovereenkomsten. Op basis van die input ontwikkelde VLM voorstellen, die opnieuw samen met landbouwers verfijnd werden. Tijdens het proefjaar worden de deelnemers begeleid door VLM-bedrijfsplanners. Zij evalueren op verschillende momenten in het jaar samen met de landbouwers de vegetatiestructuur, het voedselaanbod en de effectiviteit van de maatregelen voor akkervogels. Goede resultaten worden beloond met een bonus bovenop de basisvergoeding.
In november trokken landbouwers, bedrijfsplanners, beleidsmedewerkers en ecologen samen het veld in om de eerste resultaten te bekijken. De diversiteit aan invullingen bleek groot: elke landbouwer gaf een eigen toets aan het experiment. Dat zorgde voor waardevolle uitwisseling. Zoals één van de VLM-bedrijfsplanners het samenvatte: “Flexibiliteit is het kernwoord. Landbouwers kunnen zelf bepalen hoeveel graan ze laten staan en hoe ze de vlinderbloemigen inzaaien. Het perceel wordt het hele jaar opgevolgd zodat we tijdig kunnen bijsturen."
Dit experiment dient als inspiratie voor toekomstige, verbeterde beheerovereenkomsten die nog beter aansluiten bij de noden van akkervogels en de werkbaarheid voor de landbouwers.
De complexe noden van akkervogels
De achteruitgang van akkervogels in Vlaanderen is al jaren zorgwekkend. Intensief landgebruik leidt tot minder voedsel, minder broedgelegenheid en meer verstoring. Bovendien verschillen soorten sterk in hun specifieke noden. Zo broedt de veldleeuwerik al vanaf eind april, als de vegetatie ongeveer 20 cm hoog is en voldoende open blijft. De gele kwikstaart begint iets later, vanaf begin mei, terwijl de grauwe gors pas vanaf eind mei broedt, met een piek in juni – en die soort verkiest dan weer hogere en dichtere vegetatie.
Door die verschillen is het in de praktijk een uitdaging om alle soorten tegelijk te bedienen. De innovatieve beheerovereenkomsten spelen daarop in: na de inzaai worden de percelen niet meer bewerkt, zodat de vogels het hele broedseizoen ongestoord kunnen nestelen en hun jongen grootbrengen. De combinatie van overstaand graan, open stoppelzones en lage vlinderbloemigen zorgt bovendien voor een mix van voedsel, schuilmogelijkheden en geschikte nestplekken.
Belgium for Biodiversity
De proeven maken deel uit van het brede LIFE Belgium for Biodiversity (B4B)-project, gefinancierd door het Europese LIFE-programma. Binnen dit project werken diverse organisaties en overheden samen aan het versterken van biodiversiteit in België, onder meer via innovatief landbouwbeheer, de Vlaamse Parken, Natura 2000, educatie en beter beleid.
Meer informatie
- Meer weten over hoe landbouwers met beheerovereenkomsten zich inzetten voor de biodiversiteit in landbouwgebied? U vindt alle informatie op www.vlm.be/beheerovereenkomsten
- Meer informatie over Belgium for Biodiversity