Op 18 december 2024 keurde het Vlaams Parlement wijzigingen aan het Mestdecreet goed. Bijkomende maatregelen zijn nodig om de waterkwaliteit in het landbouwgebied te verbeteren en noodzakelijk om de Europese en Vlaamse waterkwaliteitsdoelstellingen te behalen. Deze wijzigingen zijn gebaseerd op het princiepsakkoord tussen landbouw-, milieu- en natuurorganisaties van 7 maart 2023, aangevuld met enkele aspecten uit het akkoord dat de toenmalige Vlaamse Regering sloot met een aantal landbouworganisaties op 15 februari 2024. Op deze pagina vindt u de belangrijkste wijzigingen.
Waarom zijn
aangepaste
maatregelen nodig?
De nieuwe mestmaatregelen zijn nodig om de waterkwaliteit in Vlaanderen in landbouwgebied te verbeteren. Vlaanderen werd eerder al veroordeeld door een Belgische rechtbank omdat de waterkwaliteit onvoldoende verbetert en verscherpte maatregelen uitbleven. Ook de Europese Commissie daagde Vlaanderen in juli 2024 voor het Europese Hof van Justitie om dezelfde reden.
De maatregelen uit het aangepaste Mestdecreet zijn niet noodzakelijk een eindpunt, omdat bijkomende maatregelen kunnen genomen worden om de waterkwaliteitsdoelen te halen.
Het gewijzigde Mestdecreet voorziet daarom ook in een opvolgingsorgaan. In dat orgaan zetelen een vertegenwoordiger van de minister, vertegenwoordigers van de administratie, van de landbouworganisaties en de milieu- en natuurorganisaties. Bovendien zal een milieueffectenrapportage (Plan-MER) opgemaakt worden die samen met het nieuwe plan in openbaar onderzoek zal gebracht worden.
Wat houden de nieuwe maatregelen in?
De begeleiding van landbouwers wordt geoptimaliseerd. Er wordt zowel ingezet op kennisoverdracht en kennisuitwisseling als op sensibilisering en advisering. Begeleiding wordt verplicht
bij te hoge nitraatresidu’s, andere begeleiding is vrijwillig. De begeleiding is een brede opdracht en verantwoordelijkheid die zal opgenomen worden door de betrokken partijen: de actoren in de sector en in de keten, de onderzoeksinstellingen, de bedrijfsadviseurs, alsook de overheid.
Voor meer informatie over duurzame bemesting en bodembeheer
kunt u terecht op de
website van
de begeleidingsdienst
B3W.
Bemesten volgens de 4J’s wordt verruimd naar bemesten volgens de 6J’s: naast juiste dosis, juiste mestsoort, juiste tijdstip, juiste techniek, zijn ook juiste plaats en het juiste teeltplan of teeltrotatie cruciaal om de waterkwaliteit te verbeteren. Zowel bemestingsadviezen als bodemanalyses worden transparanter, uniformer, leesbaarder en inzichtelijker gemaakt. Het voorbereidende werk om de kwaliteit van de adviezen te verhogen, is afgewerkt.
Vlaanderen blijft ingedeeld in 4 gebiedstypes. In gebiedstype 0 is de waterkwaliteit goed maar in de gebiedstypes 1, 2 en 3 moeten nog inspanningen geleverd worden. Hoe groter de doelafstand tot een goede waterkwaliteit, hoe groter de inspanningen. Klik hier voor de kaart met de gebiedstypes die gelden in 2025 en 2026
Reductie van de bemestingsnorm werkzame stikstof: de
maximale bemestingsnorm voor
werkzame stikstof wordt verminderd in functie van het gebiedstype en de teelt op het perceel. Landbouwers kunnen die reducties (gedeeltelijk) terugverdienen door het uitvoeren van goede bodem-, teelt- en bemestingspraktijken, zogenaamde
terugverdienpraktijken.
De vrijstelling van deze bemestingsreducties mits een goede bedrijfsevaluatie op basis van nitraatresidumetingen blijft bestaan.
Mesttransport verplicht door
erkend mestvoerder: elk vervoer van vloeibare dierlijke mest naar percelen in gebiedstype 2 en 3 moet door een erkend mestvoerder gebeuren. Deze maatregel blijft bestaan maar moet al toegepast worden vanaf 1 juli in plaats van 1 augustus. Landbouwers met een vrijstelling door een positieve bedrijfsevaluatie, mogen wel nog altijd zelf die mest vervoeren. Let wel: de AGR-GPS-app is in dat geval verplicht voor burenregelingen en eigen mest op eigen grond in de tweede helft van het jaar (1 juli – 31 december).
Basismaatregel vanggewassen: het inzaaien van een vanggewas of het zaaien of planten van een nateelt voor gewassen die
vóór eind augustus geoogst zijn, blijft van toepassing in de gebiedstypes 1, 2 en 3 (uitgezonderd voor zware kleigronden). Er is geen vrijstelling mogelijk voor deze maatregel.
Uitbreiding AGR-GPS bij mesttransporten
Voor alle
vloeibare dierlijke mest die wordt getransporteerd, is het gebruik van de AGR-GPS vanaf 2025 verplicht. Er is een uitzondering voor eigen mest op eigen grond, daar geldt de verplichting jaarlijks vanaf 1 juli, met start in 2025. Die uitzondering geldt ook voor 'eigen mestzak op eigen grond' (mestzakken die dienen voor bemesting voor het perceel waarop de mestzak ligt en/of aanliggende percelen). Dit vervoer van eigen mest naar de eigen mestzak kan zonder burenregeling en voor 1 juli zonder AGR-GPS.
In alle andere situaties geldt wel een algemene verplichting om
AGR-GPS te gebruiken voor alle
transporten van dierlijke mest naar mestverwerking en naar mestzakken. Die mestzakken moeten voortaan op minstens 10 meter liggen van een waterloop om te zorgen dat er geen nutriënten in het milieu terechtkomen.
Met AGR-GPS wordt steeds bedoeld: ofwel via een erkend mestvoerder, ofwel via de
AGR-GPS-app die gebruikt wordt bij bijvoorbeeld burenregelingen.
De
uitrijperiode wordt nog beter afgestemd op de groeiperiode van de gewassen om het risico op uitspoeling meer te beperken.
-
Vanaf 2025
mag er voor
maïs en late aardappelen zonder voorteelt pas bemest worden vanaf
16 maart. Dit geldt alleen voor meststoffen van type 2 en 3. Type 1 mag al vanaf 16 januari.
-
Vanaf 2026 zal het niet meer mogelijk zijn om effluent op te brengen na 31 augustus 2026, behalve op kleigronden (tot 15 oktober).
Bij ongunstige weersomstandigheden kan er 14 dagen afgeweken worden van verschillende data rond bemesting, zaaien en planten en aanhouden of oogsten van teelten. Daarvoor is een advies nodig van een op te richten
adviescommissie.
De 1 meter teeltvrije strook langs waterlopen blijft overal bestaan. Maar om onze waterlopen nog beter te beschermen, maakt die langs alle VHA-waterlopen (Vlaamse Hydrografische Atlas) deel uit van bredere beschermingsstroken.
De breedte van een beschermingsstrook is 3 meter, behalve op:
-
percelen met een nitraatgevoelige hoofdteelt in de gebiedstypes 2 en 3 (5 meter)
-
Speciale Beschermingszones van de Habitatrichtlijn (SBZ-H) en groene bestemmingen (5 meter)
In deze beschermingsstrook mag er geen bemesting en gewasbescherming gebruikt worden, zijn er gewasbeperkingen en zijn er slechts een paar bod embewerkingen toegelaten. Op die manier worden de VHA-waterlopen veel beter beschermd.
De oppervlakte van de stroken wordt afgetrokken van de bemestingsruimte van het perceel, met uitzondering van de begraasde graslanden. Daar geldt een bemestingsbeperking van 2GVE/ha. Landbouwers kunnen voor de stroken vrijblijvend gebruikmaken van de ecoregelingen langs waterlopen of een VLM-beheerovereenkomst. Leg een afspraak vast met onze bedrijfsplanners als u interesse hebt in een beheerovereenkomst.
De VHA-waterlopen zijn de blauw aangeduide waterlopen in de app LV-AgriLens. Langs overige waterlopen (paarse aangeduide waterlopen in de app LV-AgriLens) is de 1 meter teeltvrije strook van toepassing, samen met een bemestingsvrije strook van 5 meter. Langs hellingen en op percelen langs waterlopen in VEN-gebied blijft de bemestingsvrije strook van 10 meter langs de waterlopen bestaan. Meer info vindt u op de pagina 'afstandsregels tot waterlopen ' en op de
fiche afstandsregels 2026..
Mestrechten
voor de gebruiker van de hoofdteelt
De gebiedsgerichte maatregel dat de gebruiker van 1 januari ook de hoofdteelt moet verbouwen, wordt veralgemeend voor heel Vlaanderen. De bemestingsrechten worden voortaan toegekend aan de gebruiker van de hoofdteelt en niet langer aan de gebruiker van 1 januari. De gebruiker van de hoofdteelt draagt de grootste financiële risico’s en wordt verantwoordelijk voor het correct naleven van de conditionaliteit in het kader van het GLB, voor eventuele ecoregelingen én voor de bemesting van de percelen. Met deze maatregel wordt de aangifte van de gebruikspercelen in de verzamelaanvraag sterk vereenvoudigd. Alleen nog de gebruiker van de hoofdteelt moet een verzamelaanvraag indienen zowel voor het GLB als voor het Mestdecreet.
Verstrengde bedrijfsbenadering voor bemesting
De
bedrijfsbenadering voor bemesting
uit MAP 6 wordt verstrengd. Onder MAP 6 kon op perceelniveau tot het dubbele van de stikstofbemestingsnorm worden bemest, zolang de afzetmogelijkheid voor dierlijke en werkzame stikstof op bedrijfsniveau niet overschreden werd. De bemesting wordt beperkt tot 125% van de norm werkzame stikstof en tot 150% van de norm dierlijke stikstof. Voor gebruik van vaste dierlijke mest geldt een uitzondering.
Het
nitraatresidu wordt voortaan gerichter en accurater gemeten. Accurater omdat vanaf 2026 overgestapt wordt naar een nieuwe bemonsteringsmethode (de gestratificeerde bemonsteringsmethode). Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat deze methode de meetonzekerheid aanzienlijk vermindert. Daarmee wordt tegemoetgekomen aan de verzuchtingen over de mogelijke afwijkingen op de metingen. De tweede drempelwaarde, die een vertaling is van de meetonzekerheid wordt verlaagd. Het nitraatresidu-instrument wordt vanaf 2025 gerichter ingezet. Er zullen alleen nog bedrijfsevaluaties uitgevoerd worden bij bedrijven die geselecteerd worden op basis van risicoanalyses.
Bij de evaluatie van het nitraatresidu wordt rekening gehouden met het koolstofgehalte in de bodem.
Er komt een verplichte begeleiding voor de landbouwers die:
-
met hun bedrijfsevaluatie boven de tweede drempelwaarde uitkomen
-
tweemaal in 5 jaar hoger dan de eerste drempelwaarde uitkomen
-
geen of onvoldoende stalen hebben laten nemen
In 2025 wordt de begeleiding uitgevoerd door de erkende praktijkcentra. De
begeleiding in 2025 wordt beperkt tot landbouwers die boven de tweede drempelwaarde uitkomen op basis van de bedrijfsevaluatie in 2024 en tot landbouwers die geen of onvoldoende stalen hebben laten nemen in 2024.
Een boete wordt voorzien voor landbouwers die meermaals heel hoge nitraatresiduresultaten hebben (recidive). Daarbij zal tegelijk rekening gehouden worden met de weersomstandigheden.
Door de klimaatverandering zijn de groeiseizoenen langer geworden. Daarom wordt vanaf 2026 de
staalnameperiode met 2 weken verlengd. Die loopt dan van 1/10 tot 30/11.
De invoer van een
kwaliteitsborgingssysteem voor het productieproces van de mestbewerkings- en mestverwerkingsinstallaties moet gebeuren tegen uiterlijk 31 december 2026. Er werd door VCM een
autocontrolegids opgemaakt die een leidraad is waarin de wettelijke vereisten voor mestverwerkingsinstallaties worden opgelijst. De autocontrolegids is een hulpmiddel voor de mestverwerkingsinstallaties om hun eigen kwaliteitsborgingssystyeem op te zetten.
Rundveehouders moeten rekening houden met
aangepaste uitscheidingscijfers voor hoogproductieve melkkoeien (>10.000 kg melk per jaar).
Voor zoogkoeien worden die over een tijdspanne van 3 jaar stapsgewijs verhoogd naar 31 kg P2O5 en 75 kg N.
Er is voorzien dat landbouwers
vrijwillig kunnen instappen in de
nulbemesting voor percelen die in het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) liggen. Hier komt een compensatievergoeding tegenover te staan. Deze regeling wordt verder uitgewerkt.
Waar kan ik terecht met vragen?
Neem een kijkje in de lijst met
veelgestelde vragen.
Dossiergebonden vragen? Neem contact op met de Mestbank in uw regio: